1. Tổng quan
Antoine-Denis Chaudet (Antoine-Denis ChaudetĂng-toan Đơ-ni Sô-đêFrench; sinh ngày 3 tháng 3 năm 1763 tại Paris và mất ngày 19 tháng 4 năm 1810 tại cùng thành phố) là một nhà điêu khắc và họa sĩ người Pháp theo trường phái Tân cổ điển. Ông được biết đến với phong cách nghệ thuật tinh tế, thể hiện sự ảnh hưởng sâu sắc từ nghệ thuật cổ đại Hy Lạp và La Mã.
Chaudet bắt đầu sự nghiệp nghệ thuật của mình dưới sự hướng dẫn của các bậc thầy nổi tiếng, sau đó giành được giải thưởng danh giá Giải La Mã vào năm 1784. Thành công này đã mở ra con đường cho ông học tập tại Viện Hàn lâm Pháp tại Rome, nơi ông dành bốn năm để nghiên cứu và hấp thụ tinh hoa của điêu khắc cổ điển. Sau khi trở về Pháp, ông nhanh chóng khẳng định vị thế của mình trong giới nghệ thuật, được nhận vào Viện Hàn lâm Hội họa và Điêu khắc Hoàng gia và sau này trở thành giáo sư tại Trường Mỹ thuật Quốc gia Paris. Các tác phẩm nổi bật của ông bao gồm các bức phù điêu và tượng điêu khắc như Joseph Bán cho Nô lệ bởi Anh em của mình, Oedipus và Phorbas, L'Amour (Thần Tình yêu), và các tác phẩm liên quan đến Napoléon Bonaparte, trong đó có bức tượng Napoléon I được dựng tại Cột Vendôme.
2. Tiểu sử và sự nghiệp
Cuộc đời và sự nghiệp của Antoine-Denis Chaudet trải dài từ những năm tháng học tập đầy triển vọng đến đỉnh cao của sự công nhận trong giới nghệ thuật Pháp, đánh dấu bằng những đóng góp quan trọng cho phong trào Tân cổ điển.
2.1. Thời niên thiếu và giáo dục
Antoine-Denis Chaudet sinh ra tại Paris, Pháp vào ngày 3 tháng 3 năm 1763. Ngay từ khi còn trẻ, ông đã bộc lộ năng khiếu nghệ thuật và bắt đầu quá trình đào tạo chuyên sâu. Ông theo học điêu khắc dưới sự hướng dẫn của hai nhà điêu khắc nổi tiếng là Jean-Baptiste Stouf (1742-1826) tại Viện Hàn lâm Hội họa và Điêu khắc Hoàng gia và Étienne Gois le père (1731-1823).
Năm 1784, Chaudet đã đạt được một thành tựu quan trọng khi giành giải thưởng danh giá Giải La Mã (Prix de Rome) cho tác phẩm phù điêu của mình mang tên Joseph Bán cho Nô lệ bởi Anh em của mình. Giải thưởng này đã tạo điều kiện cho ông được học tập tại Viện Hàn lâm Pháp tại Rome, nơi ông dành bốn năm để nghiên cứu sâu rộng về điêu khắc cổ đại. Thời gian ở Rome có ảnh hưởng sâu sắc đến phong cách nghệ thuật của ông, giúp ông phát triển sự tinh tế và chính xác trong các tác phẩm Tân cổ điển sau này.
2.2. Sự nghiệp chuyên môn
Sau bốn năm học tập tại Rome, Antoine-Denis Chaudet trở về Pháp vào năm 1789. Ngay sau khi trở về, ông được nhận vào Viện Hàn lâm Hội họa và Điêu khắc Hoàng gia, một dấu hiệu rõ ràng cho tài năng và triển vọng của ông. Tuy nhiên, Viện Hàn lâm này sau đó đã bị bãi bỏ vào năm 1793 do những biến động của Cách mạng Pháp.
Năm 1793, Chaudet kết hôn với một trong những học trò của mình, Jeanne-Élisabeth Gabiou (1767-1832), người sau này cũng trở thành một họa sĩ chân dung nổi tiếng. Jeanne-Élisabeth đã học nghệ thuật từ chính Chaudet.
Năm 1801, ông tham gia minh họa cho một ấn bản các tác phẩm tổng hợp của Jean Racine, chủ yếu là các cảnh trong Kinh thánh, được xuất bản bởi Firmin Didot. Ông cũng hợp tác với các kiến trúc sư Pierre-François-Léonard Fontaine và Charles Percier trong nhiều dự án kiến trúc.
Năm 1803, ông được bầu làm giáo sư của Viện Hàn lâm Pháp, một tổ chức mới được thành lập để thay thế các viện hàn lâm cũ. Đến năm 1805, ông chính thức trở thành thành viên của Viện Pháp. Vào tháng 2 năm 1810, ông được bổ nhiệm vào vị trí Giáo sư-Hiệu trưởng tại Trường Mỹ thuật Quốc gia Paris (École des Beaux-Arts), thay thế Louis-Jean-François Lagrenée (người đã qua đời vài năm trước đó). Đáng tiếc, Chaudet chỉ giữ chức vụ này được hai tháng thì qua đời vào ngày 19 tháng 4 năm 1810 tại Paris. Ông được an táng tại Nghĩa trang Montparnasse. Sau khi ông qua đời, François-Frédéric Lemot đã thay thế ông vào ngày 8 tháng 9 năm 1810. Bảo tàng Louvre hiện đang lưu giữ bộ sưu tập các bản phác thảo và ghi chú viết tay của ông.
3. Phong cách nghệ thuật và Tác phẩm
Antoine-Denis Chaudet là một trong những đại diện tiêu biểu của phong trào Tân cổ điển trong điêu khắc Pháp, với nhiều tác phẩm nổi bật thể hiện rõ nét đặc trưng của trường phái này.
3.1. Phong cách nghệ thuật
Phong cách nghệ thuật của Antoine-Denis Chaudet được định hình bởi những nguyên tắc của Tân cổ điển, một trào lưu nghệ thuật thịnh hành vào cuối thế kỷ 18 và đầu thế kỷ 19, nhấn mạnh sự trở lại với những lý tưởng thẩm mỹ của nghệ thuật cổ đại Hy Lạp và La Mã. Các tác phẩm của ông thường mang những đặc điểm sau:
- Sự lý tưởng hóa và hoàn hảo: Chaudet luôn tìm kiếm sự hoàn hảo trong hình thể con người, thể hiện qua các đường nét rõ ràng, tỷ lệ cân đối và vẻ đẹp lý tưởng, tránh xa sự cường điệu hay cảm xúc mãnh liệt của Baroque và Rococo.
- Chủ đề cổ điển: Ông thường lấy cảm hứng từ thần thoại, lịch sử cổ đại và các nhân vật anh hùng, thể hiện qua các tác phẩm mang tính biểu tượng và giáo dục.
- Sự tĩnh lặng và trang trọng: Các tác phẩm của Chaudet thường toát lên vẻ tĩnh lặng, uy nghiêm và trang trọng, phản ánh tinh thần của sự lý trí và trật tự.
- Kỹ thuật điêu khắc tinh xảo: Ông nổi tiếng với kỹ năng điêu khắc bậc thầy, đặc biệt là trong việc xử lý chất liệu đá cẩm thạch, tạo ra bề mặt mịn màng và chi tiết sắc nét.
3.2. Các tác phẩm tiêu biểu
Các tác phẩm của Chaudet thường được trưng bày tại các Salon Paris và hiện nay nằm trong các bộ sưu tập lớn trên thế giới, đặc biệt là tại Bảo tàng Louvre.
- Joseph Bán cho Nô lệ bởi Anh em của mình (1784): Đây là tác phẩm phù điêu đã giúp ông giành được giải Giải La Mã.
- Oedipus và Phorbas (1799): Tác phẩm này được trưng bày tại Salon Paris năm 1801. Sau khi Chaudet qua đời, tác phẩm được hoàn thành bởi Pierre Cartellier (1757-1831) và Louis Dupaty (1771-1825). Tác phẩm mô tả cảnh Oedipus sơ sinh được một người chăn cừu cứu sống.

- Hòa Bình (Pax, khoảng 1800-1810): Tượng nữ thần Hòa Bình (Pax), thể hiện sự thanh bình và ổn định.

- L'Amour (Thần Tình yêu, hay Cupid và Con bướm): Tác phẩm này được Pierre Cartellier hoàn thành sau khi Chaudet qua đời vào năm 1817 và hiện đang được trưng bày tại Bảo tàng Louvre. Tác phẩm mô tả thần Cupid đang bắt một con bướm.
- Cyparissus than khóc con hươu của mình: Một tác phẩm điêu khắc thể hiện cảnh Cyparissus đau buồn.

- Nhà thơ Homer: Một bức phù điêu miêu tả nhà thơ Hy Lạp cổ đại Homer.

- Belisarius mù lòa, đang nghỉ ngơi (1791): Tác phẩm này hiện được trưng bày tại Bảo tàng Cung điện Lille.
3.3. Các tác phẩm liên quan đến Napoleon
Antoine-Denis Chaudet đã thực hiện một số tác phẩm điêu khắc quan trọng dành cho Napoléon Bonaparte, phản ánh vị thế của ông trong thời kỳ Đế chế thứ nhất của Pháp.
- Tượng bán thân của Hoàng đế Napoléon và Hoàng hậu Joséphine (trưng bày năm 1811): Các bức tượng bán thân này thể hiện chân dung của Napoléon I và vợ ông, Joséphine de Beauharnais, với phong cách lý tưởng hóa đặc trưng của Tân cổ điển.

- Tượng Napoléon I bằng đá cẩm thạch (1804): Bức tượng này là cơ sở cho bức tượng Napoléon được dựng trên Cột Vendôme.

- Tượng Napoléon trên Cột Vendôme: Bức tượng Napoléon trên Cột Vendôme ở Quảng trường Vendôme, Paris, được thực hiện vào năm 1810 bởi Pierre-Nolasque Bergeret và một nhóm các nhà điêu khắc khác, dựa trên thiết kế và bức tượng gốc của Chaudet. Bức tượng này mô tả Napoléon trong tư thế một vị hoàng đế La Mã, thể hiện quyền uy và sự vĩ đại.
- Năm 1812, một bức tượng đá cẩm thạch khác của Napoléon do Chaudet điêu khắc đã được vận chuyển đến Moskva để đặt ở một vị trí nổi bật. Hiện nay, bức tượng này đang được trưng bày tại Bảo tàng Toàn cảnh Borodino.
- Sau sự sụp đổ của Napoléon, bức tượng trên Cột Vendôme đã bị hạ xuống và loại bỏ. Tuy nhiên, theo lệnh của Napoléon III, bức tượng đã được Auguste Dumont phục dựng vào năm 1863, thể hiện sự tái khẳng định di sản của Napoléon.

Napoléon trong vai Julius Caesar
4. Di sản và Đánh giá
Antoine-Denis Chaudet để lại một di sản đáng kể trong lịch sử nghệ thuật Pháp, đặc biệt là trong lĩnh vực điêu khắc Tân cổ điển. Mặc dù qua đời ở tuổi tương đối trẻ (47 tuổi), ông đã kịp thời tạo ra nhiều tác phẩm có ảnh hưởng và đóng vai trò quan trọng trong việc định hình phong cách điêu khắc của thời đại mình.
Di sản của ông được thể hiện rõ nét qua các tác phẩm tiêu biểu, nhiều trong số đó hiện đang được trưng bày tại các bảo tàng danh tiếng như Bảo tàng Louvre. Các tác phẩm của ông không chỉ thể hiện kỹ thuật điêu khắc bậc thầy mà còn phản ánh lý tưởng thẩm mỹ của phong trào Tân cổ điển, với sự nhấn mạnh vào sự hài hòa, cân đối và chủ đề cổ điển.
Ngoài vai trò là một nhà điêu khắc tài năng, Chaudet còn là một nhà giáo dục quan trọng. Việc ông được bổ nhiệm làm giáo sư tại Trường Mỹ thuật Quốc gia Paris vào năm 1810, dù chỉ trong thời gian ngắn ngủi, đã khẳng định vị thế của ông như một người thầy có ảnh hưởng. Ông đã đào tạo nhiều học trò, trong đó có vợ ông, Jeanne-Élisabeth Chaudet, người sau này cũng trở thành một họa sĩ chân dung thành công.
Sự đóng góp của Chaudet cho phong trào Tân cổ điển còn được thể hiện qua các tác phẩm liên quan đến Napoléon Bonaparte, đặc biệt là bức tượng Napoléon trên Cột Vendôme. Mặc dù bức tượng này trải qua nhiều thăng trầm lịch sử (bị hạ xuống và phục dựng), nhưng nó vẫn là một minh chứng cho khả năng của Chaudet trong việc thể hiện quyền uy và lý tưởng của thời đại thông qua nghệ thuật điêu khắc. Các bản phác thảo và ghi chú của ông, được lưu giữ tại Bảo tàng Louvre, là nguồn tài liệu quý giá cho các nhà nghiên cứu về nghệ thuật Tân cổ điển và quá trình sáng tạo của ông.